o viticologo dos bagos

O mundoviño que tivo o martes pola tarde a sua cita no pasado Forun desde o meu ponto de vista marcará o posibel e desexabel despegue dos viños tintos galegos cara un lugar máis representativo no olimpo do universo vitícola, lugar que ate agora parecia inalcanzabel. Deste xeito o que alguns chaman con toda a corrección xeográfica do término Noroeste penínsular, pero que en esencia ven sendo aquela realidade e gran proxecto denominado Gallaecia, pecha un círculo que comenzara o ano 1999 para os viños tintos desa antiga Gallaecia co salto cualitativo que experimentou o Douro e o Bierzo, agora realidades vitivinicolas de importancia e sona mundial., e que agora daria paso aos tintos galegos.

Faltabanos o autoconvencemento, ese factor humano que buscando ir máis alá coas suas terriñas e variedades e coa autoestima e a promoción que por exemplo os Douro Boys e os que deron o empurrón ó novo Bierzo superon facer, que sirva para dar ese pulo.

Este espazo vitivinícola ten os seus sinos de definición na influencia atlántica, coa sua frescura, que non ten nada que ver coa acidez, no minifundismo entendido como microespazos ou microuniversos, e microclimas, no sentido das grandes catedrais vitivinícolas do mundo, crus ou climats dos que so nos separaria, para chegar a algo parecido ao que eses pedazos de chan representan, a delimitación e clasificación das vilas, lugares e paraxes, tendo nas nosas variedades a sua identidade e alma.

Hai tempo que viña falando de identidade-terriña-variedades nalguns post e noutras páxinas, pero sempre é mellor que o faga xente co impacto, a importancia e o fundamento de Alvaro Palacios, Ricardo P. Palacios, Raúl Perez ou Rui Falcao, como asi fixeron no diálogo do auditorio.

Recupero, dada a sua vixencia e o escoitado no Forun, o escrito hai uns meses que ben valeria como pequeno resumen:

“O único camiño que no mundo do viño non ten data de caducidade, porque ten na eternidade(?) o seu límite, cal é o da autenticidade, é dicer a fidelidade á vocación dun terruño, das suas castes, do seu clima e da experiencia, no noso caso a miudo contaminada, de xeneracions de viticultores.

Identidade que significa o reflexo da orixen, desa pegada da terra e do seu espazo (solos, vales, pendentes, formacions naturais, cercanía ó mar, a un río …), e da personalidade que lle imprime un facedor cando amais de respectar ás características particulares dese ano concreto e as mellores potencialidades das suas variedades, lle imprime certas pinceladas fruito da experiencia (…).

¿ Pódese trocar o que de xeito secular ten definido a un territorio e que se reflexa en todos os ámbitos da sua existencia, sen que se cambie con elo a esencia mesma do producto e as suas características particulares, cando o mesmo subsconscente garda gravado todas as experiencias de xeneracions trazadas no respecto e na lectura da sua terra ?. O minifundismo ten sido considerado na historia contemporánea como unha penalidade que Galiza soporta, certo ou non o camiño deberia ter sido o aproveitamento e explotación do que potencialmente ten de positivo, sobre todo neste mundo vitivinícola con situacions xeoestructurais parecidas caracterizadas pola diferenciación de terroirs-terriñas e a busqueda da excelencia´´.

Adega dos Eidos. Sanxenxo. D.O. Rías Baixas

Albariño que surde deste microclima especial dentro do Salnés que ten Sanxenxo, da adega que coroa a vila ás faldas da ladeira Padriñan resistindo a gran presión urbanística deste concello e das viñas enfocadas cara o sul na bocana da ria de Pontevedra.

Polo que apreciamos e falamos no forun con Manuel Villalustre proximamente apareceran novas elaboracions desta adega na liña dos albariños coa vocación explícita de durar no tempo.

Vestido amarelo dourado que nos deixa adiviñar entre os seus reflexos un corpo de sensacions mature nos aromas como o mambrelo ou a fruita escarchada, incluso un flambeado… coma descendendo polas liñas desa pel que vamos surcando, despois deste abrazo cálido e sensual limpamonos o suor cun aire de plantas aromáticas silvestres e outro máis seco de granito, e todo isto: mature-silvestre-rocha coa sensación salina da brisa mariña que ondula os seus cabelos.

O se gusto é fresco no seu ser mature, esperaba esta boca voluptuosa e nela sumerxome, saborosa polas sensacions de fruita madura, o carácter mineral serve de ventana que airea.

Do mesmo xeito que se na copa aparece un viño denso, cargado de cor e cunha bágoa lenta a descender polo seu cristal, as nosas papilas predisporanse para saborear un líquido potente e probavelmente carnoso, con este Algueira os nosos sentidos camiñan seguros e ansiosos cara a súa degustación porque coñecendo como son as viñas das que procede, nos bancais da vertixinosa pendente na banda dereita do Sil orientadas cara o sul á altura de Doade (Sober), onde está ubicada a adega, e se ademais sabemos da presenza de Raúl Pérez orientando a súa elaboración e coñecemos a dedicación de Fernando González, alma mater desta adega, so poden estar preparados para percibir o carácter atlántico dunha D.O. (Ribira Sacra) chamada a ingresar no olimpo vitivinícola nun futuro cada vez máis próximo.

E non erramos: aromas frescos de baias silvestres, sotobosque e fondo mineral cun paso de boca equilibrado e fresco. Dos viños que invitan a un trago tralo outro, tragos que neste tempo que andamos se sucederan con máis periodicidade se o acompañamos do noso cocido. 

O viño é historia, cultura, xeografía, arte, bioloxía…e técnica, non é so o produto dun cultivo e unha elaboración.

Se pescudamos nos viños máis atractivos e orixinais, aqueles que chegan máis alá, atoparemos homes coñecedores da sua terriña e das suas castes e cunha gran cultura do mundo do viño, de onde ven, por onde pasou e sabendo isto cara onde pode ir. Eiqui entraria esa dose de xenialidade que posuen, o que non atoparemos serán eses enxeñeiros que son meros técnicos carentes dunha mínima cultura vitivinícola.

Os últimos tempos trouxeron investidores sen demasiada cultura do viño, feito non mui importante (?) porque diñeiro é diñeiro, o realmente importante é a dependencia de enólogos con capacitación técnica, en Galiza con enxeñeiros con capacitación enolóxica que non é o mesmo, máis sen idea do viño e muito menos da interpretación dun terruño-pedazo de chan, iso que mínimo se estuda e muito menos se práctica nunha escola técnica, superior ou media. O resultado son viños sen orixinalidade, aburridos, sen alma, clónicos.

Se esto pode acontecer en zonas con flamantes facultades de enoloxia, que se pode dicir de Galiza carente destos estudios pese a ter cinco denominacions de orixen e tres indicacions de viños da terra, onde a maioria, case diria que todos, dos encargados da elaboración dos viños nas adegas son enxeñeiros con estudios meramente técnicos nos que a viticultura e a enoloxia podese dicir que son anecdóticos e non digamos a cultura vitivinícola.

Coñecin a Cecilia que é a primeira enóloga, en strictus senso, de Valdeorras hai un par de anos en Corullón, onde se pasou dous anos de prácticas e que desde este verán xa está elaborando o Santorum, o viño da adega Val de Iurres en A Rua.

Perguntabase hai un meses un periodista madrileño cales eran as claves da personalidade e contestabase que: “muitas e a cotio relacionadas con decisions humanas: as castes elexida e prantadas, o tipo de ensamblaxe, o tipo de crianza. E ahí é evidente que un ideólogo de talento, capaz de deseñar un estilo de viño terá ventaxe sobre o practicón rutinario´´.

“Simplesmente´´ compre aplicarlles a uvas fantásticas e terriñas peculiares a ciencia e a arte para reflectir personalidades singulares…universais.

Por enriba dos nomes máis rimbombantes e coñecidos de ideólogos pero tamén viticultores-viticulturistas e enólogos como: Alvaro Palacios, Miguel A. De Gregorio, Mariano Garcia, Peter Sisseck, Rui Reguinga, Anselmo Mendes, Paulo Laureano, Dirk Nieport, …. temos ben preto a Raúl Perez.

Estamos en febreiro e a comida de hoxe tuvo nunha costeleta de tenreira estofada o seu prato principal, ate eiqui todo parece concordar, é dicir prato e época climática do ano, máis se dixera que o viño elexido para acompañar a comida foi un rosé ou rosado as mentes cartesianas comenzarian a revolverse ou a chirriar, parece que este tipo de viños están destinados a un consumo veraniego e para acompañar a unha paellita ou algo asi.

Bocado a bocado a costeleta foinos enchendo con medida, a modo, ao mesmo tempo que o Radix primeiro en nariz e logo na boca non deixaba de sorprendernos: aromas limpos e intensos de fruitos vermellos e tamén negros e boca con acertada potencia e agradabel e fina acidez. Despois doutro bocado á tenreira e ás patacas outro acercamento do nariz á copa para apreciar agora unhas notas de marmelada sobre un fondo de herbas aromáticas, o conseguinte acercamento de boca siguenos dando esa sensación de equilibrio entre o saboroso e carnoso e o frescor.

Non é que esperara o contrario pero ninguen dos presentes apreciou algun desacordo entre os dous protagonistas da velada, ainda que as razons para que asi fora eran muitas: rosado, penedés, syrah …,  18  euros.

Este Radix é un rosado con 13´5 % e cor intensa cercana a un red wine de cor cereixa, está elaborado con Syrah pola terceira xeneración da bodega Parés Baltá, con viñas de producción ecolóxica coas típicas variedades da zona ademáis das xa coñecidas francesas pero tamén con touriga nacional e mencia, non sei se existen máis adegas con estas últimas no Penedés.

Ademáis deste Radix esta adega está sacando uns viños aparentemente mui atractivos sobre todo os de garnacha e xarel.lo con diferentes tipos de elaboración, que espero non tardar muito en ir degustando.

O alvarinho Muros Antigos está elaborado por Anselmo Mendes na subrexión de Monçao dos Vinhos Verdes. Anselmo que hai dous anos pasara por Vigo para falarnos dos espumantes portugueses, entre eles o espumante Muros Antigos de Alvarinho e Alvarelhao (o noso Brancellao), curiosa pero fundamentada combinación, ven sendo algo asi coma un superhome enólogo ou un home superenólogo xa que ten unha retaila interminavel de viños que elabora, se empezo pola sua propia adega saenme un Muros Antigos monovarietal de loureiro, un  Muros de Melgaço alvarinho fermentado en barrica, un alvarinho denominado Curtimenta porque fermenta coa pel (curtimenta), un loureiro doce chamado Passionada e un alvarinho de vinhas velhas. A lista de adegas que asesora non é menos curta que a sua lista de viños e comeza nos propios Vinhos Verdes coa Quinta do Ameal, Touquinheiras, Portal do Fidalgo, seguindo polo Dao coa Quinta da Vegia e a Quinta do Paraiso, no Douro xunto ás coñecidas Quinta da Gaivosa e Calheiros Cruz outras como a Quita da Peça, no Ribatejo elabora os viños da Quita da Alorna e no Alentejo os Grou da Sociedade Agricola Vale Joana.

Alvarinho con aromas de fruita madura acompañados de outros máis frescos e balsámicos como o musgo e o anís, no fondo un recordo de olivas.  Un nariz complexo e orixinal mui atractivo.

Na boca é amplio con estructura e carga glicérica pero ó mesmo tempo resulta fresco polas sensacions cítricas, mui persistente.

Foi o tempo dos labradores, viticultores, vigneron, viticulturistas ou viticologos, colleiteiros no Ribeiro. Proximamente tentarei trazar unha liña unindo todas as frases-ideas que nese diálogo saliron e debuxar un pequeno garabato, que nalguns post anteriores xa fun tocando.

Foi unha tarde de reencontros, habia tempo que non sentia tanto unha aperta como a que me din con Titin ou con Ana e Cecilia, habia xa máis de dous anos que non os miraba, como tanto tempo hai que non piso as viñas desas ladeiras do Bierzo que son como dicir piso de xisto, aire de esteva, retama ou jara, soutos de castiñeiros e cerdeiras e amendoeiros por eiqui e por acola, que son como describir un espazo físico acolledor e pletórico ou como falar de sensacions e sentimentos misturados, que será para cando atope as fotos que daquela fixera.

Foi unha tarde de viños auténticos e orixinales eses que levan o selo do seu pedazo de chan – terriña e a sinatrura do seu creador ou máis ben moldeador, as últimas modas falannos de wine creator , cada un deses viños coa pegada do home con quen estas a falar e da terriña da que te está a falar e a que che remite continuamente, asi como ás suas castes, elas son o nexo que xungue o viticologo co seu pedazo de chan e lles da sentido e algo máis.

Algueira, Guimaro- Sober, Castro Ventosa – Valtuille, Descendientes de J. Palacios- Corullón, Quinta do Feital, Adega dos Eidos – Sanxenxo, Do Ferreiro, Lagar do Merens, Alcouce – Trives, Rafael Palacios – O Bolo.

Pero se foi tamén especial esta degustación de mesa en mesa foi grazas a compaña de Manuel Gago e do colega do blog Papar e Vivir, perdoa pero deixei o teu nome entre viño e viño. Antes de onte tamén tuven o pracer de coñecer a makeijan, a Soledad – de pinchos e a Salomé.

Hai periodos nos que acumulas notas de viños e este é un deles, no que teño pendentes  descripcions de viños mui interesantes catados na prova dos Tops transfronteirizos aos que agora se unen os que degustamos onte.

Pero hoxe xa estou fora de tempo…

Xa temos para maio as primeiras xornadas formativas sobre o viño “Ponteviño´´organizadas pola Federación de empresarios de hostaleria de Pontevedra e a Asociación Galega de Sumilleres AGASU, cun máis que atractivo programa con varios bloques de cursos e actividades que poderedes ir consultando no blog:  ” title=”mailto:pontevino@blogspot.com

Adormece o sol

……con suavidade

……….escoitando un blues

…………. pintando o ceo

……………..colgando un veo alaranxado

acaricianos con agarimo tépedo

pensando no que un dia soñamos

esquecendo o que pasou

.

Unha lus

- doce e quente

deslizouse

- e a gorxa

- o meu pensamento

inundouse de ti

e no meu alento descubriuse todo o teu corpo

.

adormece.wmv

Do pedazo de chan chamado “pe redondo´´ e despois dun traballo de investigación na viña e na sua particular elaboración, a grandisimos rasgos baseado nas lias finas co seu conseguinte removido ou batonaxe periódico, surde este viño da adega  Martin Codax que, inserido na búsqueda da lonxevidade, resulta sen comparación un viño muito máis interesante, equilibrado, saboroso e calquera dos demáis adxectivos empregados na definición dun gran viño valeria sobre todo se o comparamos co viño da sua mesma adega o Organistrum, viño marcado pola madeira e no que ningun dos anteriores adxectivos lle poderia ser aplicado, rectificar é de sabios, neste caso seguro que non se trata dunha rectificación pero si da necesidade de ir máis alá.

Pe Redondo ten un nariz de aromas atlánticos, seria unha redundancia xa que se miramos a viña e o mar que as vixia… pero as veces non se cumple está evidencia, que nos recordan o aire mariño nun peirao xunto ás sensacions salinas e de salazón acompañadas da fruita escarchada cos matices lácticos e de pastelaria fina que definen as lias, como eses reflexos que viran cara o dourado máis fino no seu pallizo dominante.

Na boca resulta fresco e redondo, entra suave cun corpo sedoso e unha viva acidez que se arrastra ate un longo final.

Cata desta semana na sección A Viñoteca do periódico A Nosa Terra.

As pegadas da terra e do home que traballa o seu froito son, e foron, facilmente enlousadas polo cemento das elaboracions industrializadas e voluminosas da adega ultratecnificada e do viñedo extensivo de concentracions forzadas e función productivista, co obxectivo de cubrir unha demanda xenerada artificialmente, na que o marketing é o que fai de locomotora dun tren virtual que se vai improvisando en marcha.

Esta realidade imposta hai tempo, tanto que cando atopamos un viño con esencia: sensacions que de súpeto, adormilados os nosos sentidos tras milleiros de grolos anodidos e clónicos, fannos revivir recordos gardados na memoria amais de provocar que un riso de satisfacción e de plenitude se debuxe na cara, ó mesmo tempo que nos ilumina esa luz escondida por esa sucesión de viños chans non podemos evitar o pensamento de ter perdido enerxias, tempo, investimentos ….  

O único camiño que no mundo do viño non ten data de caducidade, porque ten na eternidade(¡) o seu límite, cal é o da autenticidade, é dicer a fidelidade á vocación dun terruño, das suas castes, do seu clima e da experiencia, no noso caso a miudo contaminada, de xeneracions de viticultores.

Identidade que significa o reflexo da orixen, desa pegada da terra e do seu espazo ( solos, vales, pendentes, formacions naturais, cercanía ó mar, a un rio … ),  e da personalidade que lle imprime un facedor cando amais de respectar ás características particulares dese ano concreto e as mellores potencialidades das suas variedades, lle imprime certas pinceladas fruito da experiencia, da inspiración ou do “simples´´ deixar facerse, que diria un biodinámico, porque a natureza é unha creación permanente.

Podese trocar o que de xeito secular ten definido a un territorio e que se reflexa en todos os ámbitos da sua existencia, sen que se cambie con elo a esencia mesma do producto e as suas características particulares, cando o mesmo subsconscente garda gravado todas as experiencias de xeneracions trazadas no respecto e na lectura da sua terra.

O minifundismo ten sido considerado na historia contemporánea como unha penalidade que Galiza soporta, certo ou non o camiño deberia ter sido o aproveitamento e explotación do que potencialmente ten de positivo,  sobre todo neste mundo vitivinícola con situacions xeoestructurais parecidas caracterizadas pola diferenciación de terroirs e a busqueda da excelencia.

fotos de www.vitigal.com

Neste momento a mensaxe é: se vostede posúe unha variedade descoñecida alén do seu contorno máis próximo, unha variedade minoritaria para o resto do mundoviño, asi a todo algunha delas maioritarias no seu lar xeográfico, algo parecido ao dos idiomas, outras reducidas a algunhas viñas vellas escondidas nalgún recuncho, e se a maiores, condición non necesaria, no seu tempo elaborouse con ela algún tipo de viño tradicional da zona ou polo que era coñecido, pois mellor, non a replante con outra e probe elaborar un viño atractivo e orixinal, irreproducibel para outros elaboradores. Esta mensaxe conta co beneplácito da maioría dos prescriptores e dunha parte dos consumidores anglosaxóns, estes que piden un viño A.B.C., “anything but cabernet´´ ou chardonnay, ou sexa póñame calquera cousa menos un destas variedades.

Así asistimos ao rexurdimento de variedades tradicionais e autóctonas agora acompañadas dunha enoloxía e viticultura non preocupadas polo rendimento industrial, evidente este nas antigas zonas granelisticas, senón pola expresión da súa identidade e da terriña.

En Galiza fumos pioneiros nesta recuperación pola enorme riqueza varietal que posúemos, e sobre todo porque comercialmente decubrirase un filón co albariño e máis logo coa treixadura e co godello, polo de agora, pero ahí están o sousón, a dona branca, os caíños, brancellao, loureira tinta, espadeiro, branca lexitimo e outras.

Nun repaso rápido polo panorama peninsular Portugal como Galiza destaca por unha viticultura baseada nas castes tradicionais, salientando as novas expresións da baga en bairrada, das máis minoritarias no Douro como as tintas barroca e francisca e o sousao, cunha escasa introducción das variedades francesas, reducida a Estremadura e o Alentejo, onde pontifican a trincadeira e o alicante bouschet, híbrido francés perfectamente adaptado ao pedazo de chan alentejano incluso indispensábel nos seus viños máis grandes.

En Asturias, nos viños da terra de Cangas, hai muitas posibilidades co albarin branco e co verdejo tinto, incluso co carrasquin; en León están co prieto picudo en plena fase de expansión; en Arribes del Duero podería ser coa juan garcia; a Rioja tenta comer unha parte do pastel dos viños brancos recuperando a maturana e o turruntés incluso a malvasía; a bobal é maioritaria en requena; nas D.O. do centro de Aragón están de moda os viños elaborados coa antigamente maioritaria garnacha, agora dos seus reductos de viñas máis vellas, mentras no Somontano recuperase a parraleta e a moristel; en Cataluña buscan a identidade perdida da garró, a samsó, o sumoll ou a picapoll, etc.; nas Baleares xa hai magníficos viños de callet con mantonegro, moll e fogoneu. Canarias e Madeira teñen un elenco de variedades, minoritarias na península desde donde foron introducidas o longo dos séculos, pero que alí se teñen adaptado dando orixen aos seus viños singulares: malvasías, listan branco e negro, marmajuelo, vijariego, bical, negramol, verdello, etc.

O novo mundo vitivinícola, como carece de variedades non importadas, co tempo foi adoptando algunha das importadas, todas francesas, explotando a súa magnífica adaptación aos seus pedazos de chan ou terriñas, nalgúns casos co pedigrí de seren cepas prefiloxéricas. Estas adopcións aconteceron coa cepa bordelesa malbec en Arxentina, co tannat, orixinaria do Bearn, do Madiran e de Iparralde, en Uruguai, co Carmenere, bordelesa casi desaparecida en Bordeus, en Chile, co Shiraz do Ródano en Australia, e en proceso de adopción co Sauvignon Blanc en Nova Celanda.

Fronte o monte Tecla e mirando a Camposancos e o Rosal atopase a Quinta do Feital, en Caminha, que xunto á Quinta do Dorado, situada en Paderne (Melgaço) no mesmo tramo do Miño que pasa por Arbo, O Condado, conforman a sociedade productora creada pola familia galega Dorado.

A quinta do Feital con forma dunha cunca na que a parte superior está ocupada por unha viña a xeito de anfiteatro e a parte central fragmentase en múltiples socalcos e patamares de diferentes tamaños e formas é o exemplo máis claro do que se pode denominar arquitectura da viña. Esta quinta da orixen ao plurivarietal de Trajadura (Treixadura) e Alvarinho chamado Auratus, de características máis xuvenis e frescas que este Dorado superior Alvarinho que nace na quinta do mesmo nome á beira do mosteiro de Paderne en Melgaço. Este albariño é dos brancos portugueses máis difundidos e recoñecidos fora de Portugal.

Dorado Superior. Alvarinho 2005. Subregiao de Monçao. Rexión dos Vinhos Verdes
 Aparece este Dorado cunha cor amarelo pallizo de reflexos dourados mostrando un nariz cunha personalidade mui atractiva con aromas de flores marchitas, herba seca e un fondo de pastelaria cun toque cremoso que recorda á vainilla.

No gusto destaca a marcada acidez que deixa a sua pegada desde o primeiro momento, sen embargo o seu carácter cítrico fai que a sensación de frescor acompañe a un corpo mais ben sedoso durante todo o seu paso de boca. O punto final de amargor acaba por equilibrar todo o conxunto.

Viño elaborado en Pajares de los Oteros coa indicación de Vinos de la Tierra de León pola adega Dominio Dostares que pertence ao mesmo grupo de Dominio de Tares (Bierzo) e Lusco do Miño (Condado das Rias Baixas).

O Prieto Picudo é a uva autóctona e tradicional destas zonas ó suleste da cidade de León que está sendo obxecto dun forte pulo e recuperación.

Neste Estay mostra unha cor cereixa picota intenso cos aromas da fruita vermella e o hollejo macerado no fondo cremoso e especiado do carballo. Entra en boca suave, andante, con matices verdes que aos poucos enchen a boca dun tacto rugoso máis saboroso, o final é con brio adornado de torrados e fruita madura.

“ Hoje trago-te uma coisa da terra que é bonita é tem lá dentro alegria.

Chama-se vinho. Quem bebe fica cheio de alegria. (…)´´

-         E muito encarnado e muito perfumado –disse ela- conta-me o que é o vinho.

-          (…) Esta é a historia do vinho, mas o seu sabor nao o sei contar. Bebe se queres saber como é.

E a menina do mar bebeu o vinho, riu-se e disse: – E bom e é alegre. Agora ja sei o que é a terra. Agora ja sei o que é o sabor da Primavera, do Verao e do Outono. Ja sei o que é o sabor dos frutos. Ja sei o que é a frescura das árvores. Ja sei como é o calor de uma montanha ao sol. Leva-me a ver a terra.´´

Sophia de Mello Breyner ,“ A menina do mar´´

(1919-2004),  poetisa portuguesa, primeira muller en recibir o premio camoes en 1999

Este mencia de 13´5º que pasou nove meses en carballo está elaborado por Tomás Arias Fernandez na sua pequena adega familiar en Sanxillao-Proendos no concello de Sober, subzona de Amandi da D.O. Ribeira Sacra.

Muitas veces ulimos, saboreamos e apreciamos a cor dun viño de xeito rutinario e mecánico porque ningunha das anteriores fases polas que pasamos, de xeito natural ou protocolario, cando degustamos un viño foi quen de impactar de tal maneira os nosos sentidos que provocara a sucesiva repetición de acercamentos de boca e nariz a copa cos que poder descubrir novas sensacions e asi poder apreciar a sua evolución.

Este Proencia procedente dun espectacular viñedo asentado en terrazas sobre o rio Sil forma parte desos viños que nos fan a degustación máis longa e pracenteira, primeiro cun nariz elegante que mostra con sobriedade a complexidade de aromas que a madeira define e integra xunto ás características máis nítidas da mencia destas terras: fruitos vermellos, especias, afumados finos, vainilla e mato aromático que nos deixan unha sensación fresca mui interesante.

A boca tamén resulta fresca, equilibrada e sedosa con sensacions frutais e tonos especiados no postgusto.

Este viticologo preocupado claro está pola boa saude dos bagos non podia deixar de facer unha referencia a biodinámica, e porque a biodinámica, pois porque desde hai xa un bo tempo unha pantasma percorre a Europa vitivinicola, e máis alá, empezou pola Europa do centro e na actualidade en muitos destes paises un % considerabel dos seus viñedos están baixo as suas prácticas, e vai camiño de convertirse na última opción dos productores máis preocupados pola auténtica expresión da terriña-terroir e por conseguinte das suas castes: a pobreza do chan obriga.

Se repasamos a lista dos seus “practicantes´´, na que a grandisimos rasgos sonan nomes tal que Romanne-Conti, Chapoutier ou Peter Sisseck, seguidores ou non da filosofia que leva asociada, muita xente dariase conta, a etiqueta-marca convence máis que mil conferencias, de que o rexeitamento primixenio é sen dubida debido á fe que todo o estabelecido impón ou ao agnosticismo radical ou vai ti a saber se o relativismo moral, que diria algun tertuliano copero.

Ao que iba: a Biodinámica traspasa en muito a concepción de agricultura biolóxica, coa que as veces se lle asocia, xa que en principio ven sendo unha das ramas prácticas da Antroposofia, doctrina enunciada polo alemán Rudolf Steiner a comenzos do s. XX. Como corrente filosófica ten chegado a múltiples campos da vida social: a pedagoxía, a socioloxía, a mediciña, a arquitectura, o teatro, etc., inspirando incluso a artistas plásticos coma Mondrian ou Kandinsky, que algunha cepa pintarian, non?

Esencialmente a biodinámica está orientada a reinstaurar a vida empregando unha serie de materiais vexetais, os chamados preparados biodinámicos, aplicados en consoancia cos ritmos do universo, esto que soa a música celestial un cacho máis adiante esta nebulosa disipase e todo se entende millor.

A biodinámica que olla para a viña como un organismo vivo convertese nunha búsqueda de equilibrios e de harmonias, facendo unha “interpretación aglutinadora cunha visión global´´, parece que a nebulosa faise máis densa é a música máis sublime.

Os viticultores biodinámicos teñense convertido nos valedores da autenticidade e da diferenciación dos viños xunguindo estos valores ao concepto de terroir-terriña e de denominación de orixen (D.O.) frente á uniformización e a globalización que afecta ao mundo do viño, orixinado polas variedades internacionais, a viticultura convencional e á xeneralización nas técnicas de elaboración, esto está demasiado claro.

Se nos remontamos ó comezo das D.O. o seu fundamento residía na evidencia de que o gusto do viño tiña que ver coa relación entre unha variedade e o lugar orixinal onde se atopa o viñedo concreto, non reproducible noutras xeografias, polo tanto o concepto de D.O. naceu garantizando un gusto único no mundo, o que se convertiu nun aval para os consumidores.

Pero durante os anos sesenta o viticultor que durante anos tiña confiado na experiencia que proporcionaba a práctica dos seus devanceiros, comenzou a seguir os consellos que ó través das cámaras agrarias dictaban os técnicos de turno:

- Uso de herbicidas. Sen precisar que estos productos rematarian por exterminar lentamente todos os microorganismos do chan e mortos estos unha boa parte do ecosistema do terroir, deixando este polo tanto de aportar ese sinal de identidade ás raigames das vides.

- Derivado do anterior foi que as cepas non se desenrolaban como antes, o que orixinou o seguinte consello: o uso do abonado químico, que é un factor artificial de crecemento que forza á pranta a absorver mais auga.

- Este conxunto de desequilibrios acelerou o impacto das pragas e das doencias, pero contra esto os técnicos de turno xa tiñan un novo consello: os productos sistémicos, que a diferenza dos tradicionais de contacto pasan directamente á seiva das cepas. Segundo os biodinámicos a seiva é o nexo entre o sol (fotosíntese), a cepa, as raigames, os froitos e finalmente o viño (coa sua cor, os seus aromas e o seu gusto).

- A fervenza de consellos non parou: mecanización integral, algunha certamente agresiva co solo, leveduras artificiais (L.S.A.), taninos, enzimas, chips, etc.

A consecuencia dos anos pasados baixo estas prácticas é a evidente pobreza do chan na maioria das zonas vitivinícolas, esto é unha evidencia científica. Se o chateaux Petrus, por exemplo, non coida do solo onde afunden as suas raigames as suas vides chegará un dia no que non poderán garantizar o gusto que o converteu nun mito.

“A biodinámica defende e postula unha volta á mellor comprensión das leis que estan detrás das forzas de crecemento da natureza´´(Nicolas Joly dixit) e polo tanto como non podia ser doutro xeito defende o cultivo respectuoso da viña. O obxectivo seria un retorno ás “forzas de vida´´ que permitirán unha resistencia ás doencias maior cada ano, o obxectivo é conquerir vides fortes en boas terriñas para que estas estean máis protexidas.

Deste xeito as cepas volverianse, volvense de feito, mais fortes e vitais ao prescindiren de abonos artificiais e de profilácticos químicos, deste xeito no viñedo podese formar un ecosistema no que a microfauna beneficiosa manteña baixo control aos parásitos, obxectivo superior de toda viticultura integrada ou sostibel. A biodinámica entra en acción estimulando este sistema no chan ou na pranta mediante preparados naturais.

Según Nicolás Joly, viticologo do Clos de Serrant en Sanvenniers (Loira) e un dos maiores defensores e propagadores da Biodinámica, podese chegar a estimular os procesos que a viña necesita para estar en boa saude e facer acios de muita calidade mediante preparados naturais mui elaborados e en cantidades mui pequenas por hectárea, e dicir en doses homeopáticas. Implica traballar con productos que favorecen a autodefensa da pranta e restauran a biodiversidade activando por conseguinte a microfauna microbián e as leveduras autóctonas.

Na práctica vitícola os abonados fanse con compost de orixen orgánico, incluidos os preparados biodinámicos que están elaborados a partires de milenrama, camomila, dente de león, valeriana ou urtiga. Dentro destas prácticas está a para muitos desconcertante introducción no chan do viñedo dun corno se vaca, e non vale calquera vaca, recheo dun preparado biodinámico para máis adiante ser desenterrado i empregado en doses homeopáticas para activar as vides.

A práctica biodinámica non veta o uso de remedios preventivos coma por exemplo o caldo bordelés combinado con preparado de cola de cabalo para as enfermidades criptogámicas, ou dinamizacions de cinzas de insectos para evitar certas pragas. No canto das labouras estas fanse preferentemente con animais porque deste xeito evitase a formación de costras no solo que orixina a maquinaria agrícola.

Cada tarefa da viña e da adega segue os ciclos naturais coma os da lua, e para a sua guia empregan o famoso “Calendario anual de agricultura´´ da alemana Maria Thun, calendario preciso que se edita todos os anos.

A intervención na elaboración do vino é a menor posibel, empezando polo uso do sulfuroso do que tentan empregar o mínimo posibel, non utilizan leveduras artificiais nin filtran o viño.

A parte máis controvertida da biodinámica é aquela na que se considera que os planetas, as estrelas e os chamados catro niveis da materia (o calor, a luz, o auga e os minerais) teñen unha influencia fundamental no ciclo de crecemento das pranta e se relacionan coas suas distintas partes: mineral-solo-raíz, líquido-auga-seiva-folla, gasoso-flor-luz, e calor-fruito.

Como remate convén recordar que alguns, bastantes, dos viticultores máis prestixiosos do mundo están optando pola biodinámica despois de constatar que en tan so un par de anos a calidade, primeiro da viña e despois do viño aumenta de xeito importante.

A min bastoume unha vendima en Corullón para comprender esa realidade que esconde toda teoria, pura e real sen preconceitos con toda a dificultade que implica pero con toda a paixón que lle poñen. Alí en Vilafranca do Bierzo, na adega de Titin (Descendientes de J. Palacios) podese conseguir o libro de Nicolas Joly “EL vino del cielo a la tierra´´, traducido por él, onde se explica con fundamento esta visión da vitivinicultura.

Celebrouse o pasado luns 21 de xaneiro na Fortaleza de Viana do Castelo a prova: “Tops Transfonteirizos´´,organizada polo periódico Hosteleria Galega e Turismo. O obxevtivo desta cata que vai pola terceira edición é a comparación entre viños seleccionados das dúas denominacións limítrofes, a galega Rías baixas e a portuguesa dos Vinhos Verdes. Como é para todos sabido a D.O. galega, declarada no 1988, conta con cinco subzonas: Salnés, Condado, O Rosal, Soutomaior e Ribeiras do Ulla, e a portuguesa, con declaración do 1908, que abrangue tal extensión como a que ocupa a rexión entre Minho e o Douro, unha das zonas demarcadas máis grandes de Europa cunha área de viña certificada de máis de 35.000 h., subdivídese en nove: Monçao-Melgaço, Lima, Basto, Cavado, Amarante, Ave, Sousa, Paiva e Baiao.

E unha evidencia que desde hai alguns anos as semellanzas entre a D.O. Rias Baixas, sobre todo a subzona do Condado, e a subrexión de Monçao e Melgaço dos Vinhos Verdes teñen aumentado. Todavía máis nítidas son entre estás duas subzonas, a distancia entre calquer viñedo de Monçao con outro de Amarante ou un de Arbo con outro de Ribadumia é evidentemente muito maior que a simples separación de beiras do río. Comúns son tamén nestas duas subzonas as variedades brancas: albariño, treixadura e loureiro, e as tintas: espadeiro, brancellao, sousón, pedral, caíño – borraçal, tinta femia – vinhao, dozal.

Os viños da rexión dos vinhos verdes estuveron desde sempre asociados ao verdor, sinónimo de ácidez exaxerada que deixa unha sensación agreste na boca, e a unha vida curta, pensandose sobre todo fora de Portugal que a denominación de vinhos verdes   viña orixinado por estas características do viño, cando a realidade é que ten a sua orixen no feito de que esta rexión posue o clima  máis húmido e a paisaxe máis verde de Portugal.

As melloras na viticultura é tamén nas técnicas de elaboración teñen reducido as diferenzas que algunha vez existiran cos viños galegos das Rias Baixas, aquelas relacionadas cos apreciabeis restos de carbónico, unha elevada acidez e unha estrucrtura máis lixeira, na actualidade é imposibel distinguir un dos outros cando falamos dos alvarinhos de Monçao e Melgaço, nembargantes no resto da rexión existen unha extensa serie de viños frescos e agradaveis procedentes das subzonas máis alonxadas do Miño,  onde o alvarinho deixa de ser o protagonista deixando paso ao loureiro, o avesso ou o Pederná, con prezos imbativeis entre os dous e os cinco euros, que fican un nivel por debaixo dos anteriores.   

O painel de cata desta prova, no que tuven o pracer de participar, estaba composto por técnicos da Comissao de viticultura da Regiao dos Vinhos Verdes e do consello regulador da D.O. Rías Baixas, por periodistas, nesta ocasión vidos de Lisboa e Madrid, membros da Asociación Galega de Sumilleres e escançoes, que é como denominan en Portugal aos sommeliers.

A selección da prova estaba formada por vinte viños brancos, dez de cada denominación, e oito viños tintos, catro de cada denominación. O resultado final desta cata situou no primeiro lugar ao Pé Redondo 2005 de Martín Codax  con algunha diferenza cos tres seguintes que foron por este orden : Pazo Barrantes (Salnés), Solar de Serrade 2006 (Monçao) e o Deu la Deu 2006 da Cooperativa de Monçao.

Toda cata comparativa desta dinámica, cata a cegas na que fica en primeiro lugar o viño que menor puntuación acada, nas que prevalece a primeira impresión e non existe a posibilidade de apreciar a evolución do viño na copa,  propio dunha degustación máis pausada, supón unha solpresa para uns e para outros non tanto, sobre todo pola abundancia de nomes coñecidos con posterioridade que a priori poderían facer pensar noutro resultado. Persoalmente coincidin, para a miña solpresa, co gañador que me sorprendeu por uns claros matices atlánticos. No próximos dias traerei este Pé Redondo e os que me pareceron máis interesantes desta prova, catados con posterioridade de vagar.

A denominación do evento como transfronteirizo penso que non é a máis axeitada porque remarca unha separación, Galiza – norte de Portugal, que na realidade para este e para outros muitos temas non é máis que unha liña diluida.

Existe outra cata desde hai tres anos chamada “Douro – Duero´´ na que se comparan viños das zonas vitivinícolas situadas nas suas ribeiras (Toro, Cigales, Ribera del Duero, Castela e Douro) á que probavelmente lle resultaria máis acaida a denominación de transfronteiriza  polas evidentes diferenzas de todo tipo: climáticas, xeográficas, xeolóxicas, culturais, etc., que guardan as suas distintas D.O., nas que o único común seria o rio que as atravesa, ben tamén a maioritaria tempranillo do Duero español convertida en tinta roriz no Douro portugués, pero neste cunha extensión muito máis reducida e coa función de acompañante dun gran elenco de castes autóctonas.

Os dez viños brancos que mellor puntuación recibiron foron por esta orden:

1.      Martin Codax Pé Redondo 2005 (Salnés)

2.      Pazo Barrantes 2006 (Salnés)

3.      Solar de Serrade 2006 (Monçao)

4.      Deu La Deu 2006 (Monçao)

5.      Terras Gauda 2006 (O Rosal)

6.      Lusco do Miño 2006 (O Condado)

7.      Quinta do Regueiro 2006 (Monçao)

8.      Muros Antigos 2006 (Melgaço)

9.      Portal do Fidalgo 2006 (Monçao)

10. Reguengo 2006 (Melgaço)

11. Val Miñor 2006 (O Rosal)

Versión blog do artigo publicado esta semana no periódico semanal A Nosa Terra

Foi unha solpresa porque xa probara diferentes añadas deste baluarte dos Mega Torres en distintas situacions, asi a todo nunca sentira muito máis alá ou non lle dera collido, ou non me entrara cos sentidos prestos, non sei.
Ate que sen querelo, asi son as solpresas, despois dunha das reunións que co paso dos anos tentan sen conseguilo ser menos pantagruélicas, e nas que os viños atopanse nunha situación pouco axeitada para unha degustación conscente, ademáis ese dia sufria a lesión máis invalidante na práctica desportiva da cata como é o taponado do nariz, pois ben nunha destas citas sobrara este Mas La Plana do 91, non sei mui ben como chegara alí o certo é que unha botella sobrante rematou no meu peto, non esperaba nada en particular del, so ter un viño para acompañar a comida dos seguintes dias na miña mesa, pero esta simples intención deulles un aquel máis ás comidas deses tres dias que me durou. Neses dias o fondo musical das conversación ó redor da mesa viaxou desde o Oregon irlandés dos Nightnoise ate os balcans pasando pola Catalunya de Lidia Pujol.

O nariz foi deses que semellan unha fervenza de aromas que parecen non parar, un tralo outro e asi nun bucle continuo, a sucesión foi e non necesariamente no mesmo orden de aparición ou de precepción a seguinte: confituras, madeiras nobres vellas, cogumelos, especias, trufa, brea, leves coiros, compotas, fondo de cacao e volver a empezar, semella unha sinfonia excesiva, máis non, é unha música na que empeces por onde empeces a lóxica rítmica é aplastante.

Enche a boca dun equilibrio amabel,  redondo incluso veludo, no final recordamos outra vez o cacao, as especias ou as madeiras, cun matiz licoroso.

Grande cor, rubí intenso e con mui boa capa que non parece acusar o paso do tempo cun fino borde tella.